De opkomst van Gaius Octavius
Keizer Augustus is in het jaar 63 voor Christus in Rome geboren. Hij heette toen nog niet Keizer Augustus, maar gewoon Gaius Octavius. Hij was een achterneef van Julius Caesar die hem al vroeg adopteerde. In 45 v. Chr. voegde Caesar hem zelfs toe aan zijn testament. Vanaf dat moment heette Gaius: Gaius Julius Caesar Octavianus.

Augustus schijnt een mooie man geweest te zijn (helaas zijn er geen fotoís van hem bewaard gebleven), maar hij had een zwakke gezondheid. Ondanks al zijn kwaaltjes werd hij toch 76 jaar oud.

De triumvirato
Toen Julius Caesar in 44 v. Chr. door Brutus en Cassius was vermoord, ontbrandde in Rome een machtsstrijd tussen Marcus Antonius (consul van Caesar), legeraanvoerder Lepidus en de toen 18-jarige Gaius Octavianus (die door Caesar testamentair was benoemd tot opvolger). Na wat onderling gekissebis spraken zij af dat zij gedrieŽn voor 5 jaar Rome zouden leiden. Dit verbond wordt wel de triumvirato genoemd.

De periode die toen volgde staat niet bekend als de meest vreedzame in de Romeinse geschiedenis. Octavianus liet onder andere Cicero, bekend jurist en voorzitter van de Senaat, ter dood brengen. Ook duizenden andere Romeinen kwamen om.

Octavianus en Marcus Antonius
Politiek succes was er voor Antonius en Octavianus, toen zij gezamenlijk Brutus en Cassius uitschakelden in de Slag bij Philippi (42 v.Chr.). Lepidus werd uit hun Driemanschap gezet. Om hun onderlinge band te versterken trouwde Marcus Antonius met Octavia, de zus van Octavius.

Trouwen ja, maar de huwelijkse verplichtingen opvolgen ho maar. Niet lang na het huwelijk begon die schuinsmarcheerder van een Marcus Antonius een verhouding met de koningin van Egypte, Cleopatra. De machtsstrijd tussen de twee rivalen Antonius en Octavianus laaide op en mondde in 31 v. Chr. uit in een oorlog.

De verovering van Egypte
In een zeeslag voor de Griekse kust versloeg een leger van Octavianus het leger van Cleopatra en Antonius. Antonius en Cleopatra vluchtten naar Egypte en pleegden daar zelfmoord. De zoon die Cleopatra nog had van Julius Caesar, Caesarion, werd vermoord. (Het is niet overigens niet bekend of de bandeloosheid die de Romeinse adel kenmerkte, ook opgang vond in het volk. Octavianus heeft er evenwel korte metten mee willen maken. Hij heeft zelfs zijn dochter Ė toen zij haar vriend weer eens voor een ander inruilde, uit Rome verbannen.)

Octavianus lijfde Egypte in bij het Romeinse Rijk en maakte zich meester van zijn goedgevulde schatkist. Daarmee werd Octavianus op 32-jarige leeftijd de onbetwiste heerser over het Romeinse Rijk. Dit was in het jaar 31 v. Chr.

Keizer Augustus
Octavianus macht nam langzaam toe en in 27 v. Chr. kende de Senaat hem de eretitel "Augustus" (De Verhevene) toe. De regeringsvorm die toen ontstond wordt wel het "principaat" (keizerschap) genoemd. Terwijl Augustus aan het hoofd van de Romeinse Staat stond, bleven er voor de Senatoren genoeg kruimels over om niet in opstand te komen. (Wij brengen de lezer in herinnering dat de autoritaire wijze van regeren van Julius Caesar veel kwaad bloed gezet had. Hij werd "niet voor niets" om zeep gebracht.)

Octavianus, die nu dus Augustus heette, pakte de zaken iets slimmer aan. Zijn desondanks niet geringe macht berustte op de volgende elementen:

  • Hij beschikte over het vetorecht in de Senaat;
  • Hij was opperbevelhebber van het leger;
  • Hij werd opperpriester (Pontifex Maximus) van de Romeinse kerk.

    Pax Romana
    Augustus wilde oorlog en onrust in het Romeinse Rijk vermijden. Door wegen aan te leggen kon het Romeinse leger snel ter plaatse zijn om opstanden de kop in te drukken. Op zee werd de handelsvloot beschermd tegen piraten. De periode van 200 jaar van vrede die aanbrak in het Romeinse Rijk wordt wel de Pax Romana genoemd. Augustus vond dat er alleen maar vrede kon heersen in een behoorlijk begrensd rijk dat ten dienste moest staan van een schitterende economische en culturele ontwikkeling. In de eerste plaats legde Augustus de grenzen van zijn keizerrijk vast. De handel, de industrie en de landbouw namen een bijzonder hoge vlucht rond de Middellandse Zee.

    Wie denkt dat alleen moderne heersers als Mao, Saddam Hoessein, Fidel Castro, Chirac of Gadaffi zich op buitensporige wijze laten verheerlijken heeft het mis. Augustus liet de grootheid van Rome in het algemeen en van zijn eigen prestaties in het bijzonder verkondigen in kunst en literatuur. Bekende schrijvers als Horatius, Vergilius en Livius werkten voor hem. Augustus en zijn naaste medewerkers (waaronder Agrippa) deden alles om Rome te verfraaien, vooral door het neerzetten van prachtige openbare gebouwen en talloze tempels. 'Ik trof Rome aan in baksteen en liet het na in marmer', zo verklaarde Augustus op de Romeinse t.v.

    De opvolgingskwestie
    In de loop der jaren werd Augustus geconfronteerd met het probleem van zijn opvolging. De belangrijkste kandidaten stierven voortijdig. De enige oplossing die hem overbleef, was zijn stiefzoon Tiberius te adopteren en te benoemen tot mederegent.

    Augustus stierf in 14 n.C. tijdens een reis naar CampaniŽ; hij was 76 jaar oud en had 45 jaar geregeerd. Een zelfgeschreven overzicht van zijn daden (Res Gestae divi Augusti) werd als inscriptie voor zijn mausoleum en op ander plaatsen in het rijk aangebracht.


    Bronnen voor dit artikel en ander interessant materiaal:

  • Meer informatie over Gaius Julius Caesar Octavianus (Augustus) vind je op Wikipedia
  • De RES GESTAE DIVI AUGUSTI in het Nederlands en in het Latijn
  • Bergen informatie over het Romeinse Rijk (Eng.)
  • Weer over Augustus, maar nu in het Italiaans
  • Een handige verzameling links over Augustus (Eng.)
  • Terug naar de homepage van greut.nl
    © HB Prods - april 2002
  •