Vaclav Smil – Cijfers liegen niet

Plotsklaps bekend geworden als favoriete auteur van Bill Gates (te zien in de Netflixdocumentaire Inside Bills Brain) was ik benieuwd wat Vaclav Smil mij met zijn cijfers zou kunnen vertellen.

Zo maar een handvol beweringen die Smil doet en staaft met cijfers:

  • Lange mensen hebben een hogere levensverwachting en melkconsumptie speelt bij de groei een sleutelrol.
  • Het belang van erfelijkheid (“sterke genen”) bij langlevendheid ligt niet hoger dan tussen de 15 en 30 procent.
  • Japanners hebben gemiddeld de hoogste levensverwachting. Een belangrijke reden hiervoor lijkt “matig eten” te zijn.
  • De mens onderscheidt zich van heel veel andere zoogdieren doordat hij lang en hard in de middagzon kan rennen. Dat wordt vooral mogelijk gemaakt doordat de mens veel meer kan uitzweten.
  • De productie van een elektrische auto is vervuilender dan die van een benzine-auto. Gemiddeld genomen wordt (mondiaal gezien) nog drievijfde van de elektriciteit waarop de auto rijdt verkregen uit fossiele brandstoffen.
  • De productie van verspild voedsel zorgt voor 10 procent van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen.
  • In Noord-Amerika en Europa is nu ongeveer 60 procent van de totale oogst aan gewassen bestemd voor veevoer en niet voor voedsel.
  • 3 procent van het totale gewicht van een mens bestaat uit bacteriën.

In die interessante opeenhoping van feiten en berekeningen laat Smil zich af en toe persoonlijk uit. Eén keer slaat hij wat mij betreft de plank volledig mis als hij de de zoektocht naar plantaardige vleesvervangers veroordeelt: “Waarom gaan we in plaats daarvan niet op zoek naar slimme manieren om het voedselverlies te beperken?” Alsof het een het ander uitsluit.

De meeste mensen deugen – Rutger Bregman

Lekker dik feel-good boek over de beste intenties van de meeste mensen. Inspirerende anekdotes, gestaafd door talloze onderzoeken, ondersteunen de conclusie dat de mens in wezen niet slecht is, zoals doorgaans gedacht wordt, maar dat de meeste mensen deugen, en dat kan een self-fulfilling prophecy zijn.

Misdaad en straf – Dostojevski

Een nieuwe vertaling van een wereldklassieker is belangrijk nieuws. Hans Boland laat een frisse wind door de Nederlandstalige Russische literatuur waaien en zo lees je eigenlijk weer een heel nieuw boek.

Sowieso gaf Misdaad en Straf na 30 jaar herlezen een nieuwe ervaring. Kleine dingen die mij opvielen:

  • Ik herinnerde me Misdaad en Straf als een ellenlang ijlen van Raskolnikov, maar eigenlijk is het een tamelijk helder verhaal, waarin Raskolnikov inderdaad wel aaneenlopend ziek, grieperig en ijlend is.
  • Ik dacht ook dat het grootste deel van de roman ging over de strijd tussen Raskolnikov en onderzoeker Porfiri, maar dat blijkt helemaal niet zo te zijn. Zijn zus Doenja en zijn vriend Razoemichin spelen een veel prominentere rol dan ik mij herinnerde.
  • Ook viel me op hoe onaardig Rodion tegen Sonja doet, en dat dit haar houding ten opzichte van hem opmerkelijk genoeg geheel niet beïnvloedt.
  • Nu ik wat beter bekend ben met de kritiek op Dostojevski viel me op dat Misdaad en Straf een aaneensluitende parade van dwangmatige druktemakers is. Dit was het enige dat me tijdens het lezen tegen de borst stootte: weer zo’n hysterische mafkees. Maar al die mafkezen bij elkaar leveren toch een reuzeboeiend verhaal op.
  • De manier waarop de een na de ander in het boek opgevoerd wordt, en het gegeven dat de meeste handelingen plaatsvinden in een paar Petersburgse kamertjes, maken Misdaad en Straf trouwens bij uitstek geschikt om als toneelstuk uit te voeren.
  • De vertaling van Boland loopt als een trein, maar de uitdrukkingen “bling bling” en “druk, druk, druk” vind ik niet kunnen. Daarmee leg je een vervreemdende link naar de huidige tijd.

Lezen dan maar? Zeker! Ben je een beginnende Dostovskiaan? Dan raad ik je aan eerst De speler bij de bibliotheek te halen. Helaas nog niet vertaald door Boland…

De kaart en het gebied – Michel Houellebecq

De eenzame fotograaf Jed maakt een kunstproject met Michelinkaarten dat enorm aanslaat en zijn naam vestigt. Vervolgens pakt hij de schilderkunst op, creëert een serie schilderijen over hedendaagse beroepen en wordt miljonair. Die serie is zo’n succes dat Jed en zijn galeriehouder “de beroemde Franse schrijver Houellebecq” kunnen benaderen om een voorwoord bij de catalogus te schrijven.

Er ontstaat een komisch Droste-effect waarin Houellebecq zichzelf portretteert als een depressief, alcoholistisch, haast seniel menselijk wrak.

Houellebecq schijnt er berucht om te zijn hele artikelen van Wikipedia over te nemen in zijn boeken. Ook in De kaart en het gebied komen soms uitvoerige (en saaie) beschrijvingen voor die rechtstreeks uit de encyclopedie overgenomen lijken te zijn. Die zakelijke beschrijvingen kwam ik ook al tegen bij Franzen. De grote schrijvers vinden het blijkbaar geen enkel probleem om een belegger in een boek te intoduceren met meerdere pagina’s encyclopedische informatie over beleggen.

De kaart en het gebied is te lezen als een aanklacht tegen de vercommercialisering van de kunstsector. Naast het boeiende levensverhaal van de autistische kunstenaar Jed, is het vooral grappig om te zien hoe Houellebecq zichzelf beschrijft. De moord in het tweede deel van het boek is bijna een verhaal op zich.

Gesprekken met vrienden – Sally Rooney

Normale mensen van Sally Rooney heeft grote prijzen gewonnen, alleen was het boek niet bij de bieb beschikbaar. Daarom begon ik met haar eerste roman Gesprekken met vrienden. Maar tijdens het lezen bleef het mij lang het een raadsel waarom Rooney zo de hemel geprezen wordt.

Het boek begint met een serie beuzelarijen van de 21-jarige studente Frances, haar waarheden, haar onzekerheden, haar kennismaking met de grote(re) wereld. Als ze verliefd wordt op de flink oudere Nick komt haar leven in een stroomversnelling.

Als we halverwege het boek zijn is het nog steeds lastig aan te geven waarin het zich onderscheidt van een veredelde doktersroman. Opvallend is de erg kale stijl. Rooney lijkt soms wel expres lelijk te schrijven. Wellicht heeft dat een functie in de roman, maar echt lekker leest het niet. De schrijfster raakt echter langzaam maar zeker in haar element, zo blijkt aan het poëtische einde van het boek:

Toen ik door een zijingang het park binnenliep, leek het verkeerslawaai zichzelf zachter te zetten, alsof het in de kale takken bleef hangen en in de lucht oploste.

En even later, als Frances nog in hetzelfde park is:

De kale takken, van onderaf belicht, krabden in de lucht.

Perfect beeld! Gesprekken met vrienden gaat over de catharsis van hoofdpersoon Frances, maar het lijkt ook wel een catharsis van schrijfster Rooney. Gesprekken met vrienden is geen meesterwerk, maar eerder een meesterproef. Het volgende werk is ongetwijfeld beter.

2020 boeken top 10

Fictie:

  1. Ilja Leonard Pfeijffer – Grand Hotel Europa
  2. Andrej Platonov – Verhalen
  3. A.F.Th. van der Heijden – Vallende ouders
  4. A.F.Th. van der Heijden – De gevarendriehoek
  5. Julian Barnes – Alsof het voorbij is
  6. Albert Camus – De pest
  7. Oek de Jong – Zwarte schuur
  8. A.F.Th. van der Heijden – Het hof van Barmhartigheid

Non-fictie:

  1. Mark Tigchelaar – Focus aan/uit
  2. Rutger Bregman – De meeste mensen deugen
  3. Arjen van Veelen – Amerikanen lopen niet
  4. Mark Manson – De edele kunst van Not giving a fuck
  5. Wagemans / Schram – Het geheim van Silicon Valley
  6. Cal Newport – Diep werk
  7. Erik Scherder en Leonard Hofstra – Hart voor je brein

Boeken 2019

Het is interessant om aan het einde van het jaar terug te kijken. Sommige boeken maakten direct indruk, zoals Helden van Stephen Fry. Maar ik vond het frappant dat ik nog vaak moest terugdenken aan De correcties van Jonathan Franzen. Het is een fijn dik boek dat je intens meesleept in een familiegeschiedenis. Nog regelmatig moest ik terugdenken aan bepaalde passages, ze stonden mij nog helder voor de geest, zo minutieus zijn ze beschreven.

  1. Afgang – J.J.Voskuil (9+)
  2. Misdaad en straf – Dostojevski (9)
  3. Helden – Stephen Fry (9)
  4. De correcties – Jonathan Franzen (8½)
  5. Madame Bovary – Gustave Flaubert (8½)
  6. De leeglopers – Giovanni Verga (8½)
  7. Platform – Michel Houellebecq (8)
  8. De goede zoon – Rob van Essen (7½)
  9. De grote Gatsby – F.Scott Fitzgerald (7+)
  10. De ommegang – Jan van Aken (7)
  11. De kaart en het gebied – Michel Houellebecq (7)
  12. Gesprekken met vrienden – Sally Rooney (7)
  13. Wederzijds – Kees ‘t Hart (4)

Non-fictie

  1. Waarom vuilnismannen meer verdienen dan bankiers – Bregman / Frederik

Verhalen van Platonov vertaald

Andrej Platonovs verhaal “De terugkeer” was een van de redenen dat ik Russisch ging studeren. En precies 23 jaar geleden studeerde ik af op de relatie tussen vaders en zonen in de roman Tsjevengoer van Platonov.

Nu zijn de “fenomenale verhalen van Platonov schitterend vertaald”, aldus Sjeng Scheijen. Het lijkt haast wel of Scheijen het over een andere Platonov heeft dan die ik me herinner. Mij zijn vooral de moeizame menselijke verhoudingen bijgebleven. Niet direct het vraagstuk “hoe de moderniteit de mens probeerde te redden door haar nutteloos te verklaren”.

Dat zegt genoeg over de diepten in zijn teksten. Platonov is geen hap-slik-klare Dan Brown. Eerder filosofische poëzie in proza. Scheijen: “Ik ben blij dat ik niet elke dag Platonov hoef te lezen, maar ik zou armer, dommer en ongelukkiger zijn als ik het nooit zou doen.”

De fenomenale verhalen van Platonov zijn schitterend vertaald

De grote Gatsby – F. Scott Fitzgerald

The great Gatsby, wat een heerlijk mysterieuze titel is dat! Het boek biedt aanvankelijk een dromerig beeld van de jetset in New York in de roaring twenties. De ik-persoon raakt bevriend met en vervolgens volledig in de ban van zijn steenrijke buurman Gatsby. Het is een mooie tijdschets, helaas zonder meeslepende, uitgewerkte personages.

Er is ook een uiterst teleurstellende film met Leonardo DiCaprio.

Madame Bovary – Gustave Flaubert

Het verhaal van Madame Bovary, een prachtig geschreven roman met eeuwigheidswaarde, hoeft niet verteld te worden. Enkele indrukken:

In zijn beschrijvingen van de dorpjes en de natuur is Flaubert net Toergenjev. De romantische lijn in het verhaal maakt denk ik het meeste indruk in je tienerjaren, dus pak dat boek maar gewoon bij je ouders uit de kast!

Magistraal vond ik de beschrijving van de arme cafébediende met de klompvoet die door de dokter en de apotheker wel even geopereerd zou worden. Schitterend zijn ook de botsingen tussen pastoor Bournisien en de moderne apotheker Homais, vooral tijdens de wake. De twee zijn voortdurend aan het bekvechten over de kerk en het geloof. Een lange woordenwisseling eindigt als volgt:

Homais was tegen de biecht; Bournisien verdedigde het sacrament; hij vertelde hoeveel gestolen goed daardoor werd teruggebracht; hij haalde voorbeelden aan van dieven die op slag eerlijk waren geworden; militairen die hun zonden kwamen belijden, waren de schellen van de ogen gevallen. Er was in Freiburg een minister…

Zijn metgezel sliep.